Avasküler nekroz nedir?
Kemik, sanıldığının aksine cansız bir yapı değildir; damarlarla beslenen canlı bir dokudur. Bir bölgeye giden kan akımı kesildiğinde ya da azaldığında o bölgedeki kemik hücreleri ölür. Bu duruma avasküler nekroz denir.
En sık etkilenen bölge, uyluk kemiğinin kalça eklemindeki başıdır. Buranın kanlanması sınırlı sayıda damardan sağlandığı için beslenme bozukluğuna daha açıktır.
Ölen kemik dokusu bir süre şeklini korur. Bu nedenle erken dönemde şikâyet olmayabilir. Zamanla kemik yüzeyi taşıdığı yükü kaldıramaz hale gelir ve çöker; bu aşamadan sonra eklem kıkırdağı da hızla hasar görür.
Neden gelişir?
Bir bölümünde neden belirlenemez. Bilinen risk etkenleri arasında şunlar yer alır:
- Travma: Kalça çıkığı ve uyluk kemiği boynu kırıkları, bölgeyi besleyen damarları zedeleyebilir.
- Uzun süreli kortikosteroid kullanımı: Yüksek doz ve uzun süreli kullanımda risk artar.
- Alkol kullanımı: Düzenli ve yoğun kullanım risk etkenleri arasında sayılır.
- Bazı kan hastalıkları: Orak hücreli anemi gibi durumlar kemik kanlanmasını etkileyebilir.
- Dalgıç hastalığı: Basınç değişimlerine bağlı damar tıkanıklığı.
Risk etkeni taşımak hastalığın gelişeceği anlamına gelmez; benzer biçimde, risk etkeni olmayan kişilerde de görülebilir.
Belirtileri ve tanı
Erken evrede çoğu zaman belirti yoktur. İlerledikçe ortaya çıkan bulgular:
- Kasıkta zamanla artan ağrı, zaman zaman kalça dışına ve diz iç yanına yayılabilir
- Yük verirken ve yürürken belirginleşen, dinlenmekle azalan ağrı
- İlerlemiş evrede gece ağrısı
- Kalça hareketlerinde kısıtlılık ve topallama
Röntgen erken evrede normal görünebilir. Şüphe varsa MR istenir; MR, kemik dokusundaki beslenme bozukluğunu röntgende değişiklik oluşmadan önce gösterebilir. Bu nedenle klinik şüphe varlığında normal röntgen tek başına yeterli sayılmaz.
Tedavi seçenekleri
Tedavi, hastalığın evresine ve kemik yüzeyinin çökmüş olup olmamasına göre belirlenir.
Erken evrede (yüzey henüz çökmemişken) amaç eklemi korumaktır:
- Yük azaltma ve aktivite düzenlemesi
- Varsa risk etkeninin gözden geçirilmesi
- Kemik içi basıncı azaltmaya ve kanlanmayı desteklemeye yönelik eklem koruyucu girişimler
İleri evrede (yüzey çökmüş ve eklem hasar görmüşse) eklemi koruyucu yöntemlerin şansı azalır; bu aşamada kalça protezi gündeme gelir. Kalça bölgesinin diğer sorunları için kalça cerrahisi sayfasına bakabilirsiniz.
Muayene ve takip süreci
-
Öykü ve fizik muayene
Ağrının süresi ve niteliği, risk etkenleri, kalça hareket açıklığı değerlendirilir.
-
Görüntüleme
Röntgen ile başlanır; şüphe sürüyorsa MR ile erken dönem değişiklikleri araştırılır.
-
Evreleme ve plan
Kemik yüzeyinin durumu belirlenir; eklem koruyucu yaklaşım ya da protez seçeneği konuşulur.
-
Takip
Erken evrede ilerleme düzenli görüntüleme ile izlenir; plan buna göre güncellenir.
Sık sorulan sorular
Avasküler nekroz kendiliğinden düzelir mi?
Röntgenim normal çıktı, avasküler nekroz olmadığım anlamına gelir mi?
Kortizon kullanıyorum, avasküler nekroz olur muyum?
Genç yaşta avasküler nekroz görülür mü?
Her iki kalçada birden görülebilir mi?
Avasküler nekrozda mutlaka protez gerekir mi?
Tedaviyi uygulayan hekim
Prof. Dr. Melih Malkoç
Ortopedi ve Travmatoloji uzmanı. Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi mezunu; uzmanlık eğitimini Şişli Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde tamamladı, 2015'te doçent unvanını aldı.
Özgeçmişin tamamı →Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve tanı ya da tedavi önerisi yerine geçmez. Tanı ve tedavi kararı, muayene ve görüntüleme sonrasında hekim tarafından kişiye özel verilir.